مرکز تحقیقات غدد درون ریز ومتابولیسم یکی از مراکز سه گانه پژوهشکده علوم غدد درون ریز ومتابولیسم  است که به عنوان یکی از مراکز تحقیقاتی برتر و قطب علمی کشور و مرکز همکاریهای سازمان جهانی بهداشت در منطقه شناخته میشود .
این مرکز بعنوان اولین مرکز تحقیقات علوم پزشکی کشور در زمینه بیماریهای غدد درون ریز و متابولیسم در سال 1360 آغاز بکار نمود وبا رشد و توسعه و پیشرفت خود هم اکنون در قالب پژوهشکده و در راستای تحقق رسالت آن فعالیت می نماید.
در حال حاضر این مرکز با در اختیار داشتن مجموعه ای از پزشکان فوق تخصص و محقق عالی ماموریتهای زیر را به عهده دارد:

1. انجام تحقیقات اپیدمیولوژیکی، پژوهشهای بنیادی، طراحی و اجرای پروژه های مداخله ای در زمینه انواع بیماریهای اندوکرین.
2. برنامه ریزی و اجرای طرح پایش کشوری شیوع گواتر و کمبود ید در جامعه ایرانی با حمایت و همکاری وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی.
3. همکاری با سازمان حهانی بهداشت و دیگر نهادهای ذیربط مسئول جلوگیری از اختلالات ناشی از کمبود ید در منطقه خاور میانه و آفریقای شمالی.
4. مشارکت با دو مرکز دیگر پژوهشکده در زمینه آموزش نیروی انسانی در رشته اندوکرینولوژی و برگزاری دوره های کوتاه مدت و بلند مدت و کارگاههای آموزشی- پژوهشی.
5. تولید دانش روا ومناسب و انتشار مطالب و نتایج تحقیقات انجام شده بمنظور اطلاع رسانی، آموزش جامعه و  ارائه مشاوره با مسئولین وزارت بهداشت و سایر سازمانهای بین المللی در قالب سیاستها و اهداف پژوهشکده.

پژوهش، مادر علم است و اهميت دادن به امر تحقيقات و افزايش فعاليتهاى پژوهشى در هر كشور سبب توسعه و پيشرفت شده، خودكفايى و استقلال واقعى را براى آن مملكت به ارمغان مىآورد. در واقع پژوهش و توسعه به مجموعه‌اى از فعاليتهاى بديع ، خلاق ، نظام يافته و برنامه‌ريزى شده گفته مى شود كه در جهت گسترش مرزهاى شناخت علمى و گنجينه‌هاى دانش انسان و جامعه‌‌ى متمدن انسانى و كاربرد اين دانش گسترده در عرصه‌هاى گوناگون باشد و براى بهبود بخشيدن به زندگى انسانها و به طور اخص در ايجاد و بهسازى يا تكميل فراورده‌ها، فرايندها، وسايل و ابزار، نظامها، خدمات و روشها صورت پذيرد.

اين مجموعه‌ى فعاليتهاى بديع، خلاق، هماهنگ و نظام يافته در واقع به گونه‌اى فراگير از شناسايى نياز يا استعداد پيدايش انديشه، طراحى توليد، معرفى و انتشار يك محصول آغاز و به فرايند يك سامانه‌ى فن‌آورى منتج مىشود.

نظر به اجماع و توافق نظرى كه امروزه پيرامون جايگاه حياتى تحقيقات در پيشبرد اهداف كشورها و در راستاى توسعه‌ى اقتصادى ، اجتماعى و فرهنگى وجود دارد پرسش در مورد جايگاه تحقيقات، معيارى براى ارزيابى اين برنامه‌ها محسوب مىشود. با توجه به اين كه تعيين اولويتهاى پژوهشى امكان استفاده‌ى بهينه از بودجه و منابع تحقيقاتى را فراهم آورده، موجب كارآمد شدن تحقيقات در كشور مى شود، لزوم بررسى و بازنگرى امر پژوهش و تعيين شاخصهاى تحقيقات و تحليل اين مسائل مشخص مى گردد.

در كشورهاى در حال گسترش، تحقيقات در سطح مطلوب انجام نمى شود و برخلاف كشورهاى مترقى، نيروى انسانى، بودجه و امكاناتى كه صرف پژوهش مى شود ناچيز است. بدون شك محققانى سبب شكوفايى امر پژوهش مى شوند كه در امر پژوهش تجربه‌ى كافى داشته، بخوبى آموزش ديده و از نظر مالى در رفاه باشند؛ مسائل و مشكلات زندگى آنان كم باشد; انگيزه براى تحقيق داشته باشند; در انتخاب موضوع و روشهاى تحقيقاتى آزادى داشته باشند و نيروى انسانى كارآمد، تجهيزات و بودجه كافى در اختيارشان باشد. مشكلات عمده‌اى نظير نداشتن فرهنگ تحقيق در جامعه، معضلات مديريت مؤسسات پژوهشى، نداشتن استقلال مالى، كمبود وسايل و تسهيلات تحقيق، ضعف سيستمهاى اطلاع رسانى، كمبود نيروى مديريت و تحقيق، عدم آگاهى از نيازهاى كشور، فقدان انگيزه و پاداش براى كادر تحقيق، فقدان روحيه‌ى كار گروهى بين پژوهشگران، ضعف در پشتوانه‌ى علمى، انجام دادن تحقيقات پايه‌اى بدون ارتباط با نيازها، عدم تفويض قدرت تصميم‌گيرى به مؤسسات پژوهشى به علت وجود مديريت متمركز، سبب عدم احساس نياز افراد به پژوهش به ويژه در سطح كارگزاران و برنامه‌ريزان مى شود. براى كارگزاران، وارد كردن مواد، ابزار و فن‌آورى مناسبتر است. زيرا مشكلات آنى و حال را رفع مى كند; در حالى كه، به سرمايه‌گذارى براى تحقيقات كه نتايج آن ممكن است سالها بعد مورد استفاده قرار گيرد بى توجهى مى شود.

هنوز اين اصل مسلم پذيرفته نشده است كه هر شروع كننده‌اى حتماً نبايد خود نتيجه‌گيرنده باشد و تهيه‌ى ساختار تحقيقاتى آينده نياز به برنامه ريزى در زمان حال دارد. اين امر باعث مى شود كه وابستگى اين كشورها به كشورهاى توسعه يافته به طور مستمر فزونى گيرد. بنابراين بايد اعتراف كرد گزاره‌هايى از قبيل «توسعه‌ى خود اتكا» يا «توسعه‌ى پايدار» در كشورهاى در حال توسعه در درازمدت، بدون تأسيس يك نظام تحقيقاتى مناسب و پويا، در واقع فرضى است باطل و پندارگرايانه.

در جامعه‌ى گذشته ايرانى، ابن سينا، رازى، فارابى، بيرونى، غزالى و دهها ستاره‌ى درخشان آسمان علم به اين بسنده نمى كردند كه رساله‌اى را از سريانى يا يونانى ترجمه كنند و اصرار داشته باشند كه اين كلام آخر است. آنان با جذب اطلاعات،نكات تازه‌اى مى آفريدند. شايد آنان بذرها را از جاى ديگر به دست مى آوردند، اما درختان تنومندى بودند كه ريشه در خاك خود داشته ، امكان رشد بذرهاى دريافتى را پديد مى آوردند.

مطالب حاضر خلاصه‌اى است از فعاليتها و تلاشهاى تك تك اجزاى مركز تحقيقات غدد درون ريز و متابوليسم. اين مركز تلاشهاى بسيارى در زمينه‌ى پژوهش در علم اندوكرينولوژى در ابعاد ملى و منطقه‌اى و در زمينه‌ى ارتقا و توسعه‌ى پژوهش در پزشكى انجام داده است كه در صفحات حاضر گوشه‌هايى از آن به تصوير كشيده شده است.

اميد است كارگزاران، مسؤولان، همكاران و خوانندگان گرامى ما را در بهينه سازى فعاليتهايمان و رشد پژوهش در پزشكى يارى نمايند. در پايان از تمامى همكارانمان در مركز تحقيقات غدد درون ريز و متابوليسم تشكر و سپاسگزارى مى نماييم كه به راستى اين دستاوردها بدون تلاش بى دريغ اين عزيزان ميسر نبود.

تاريخچه

مركز تحقيقات غدد درون‌ريز از سال 1360 در فضايى بسيار محدود، اما با تجربه‌اى عميق ، فعاليت خود را در زمينه‌هاى مطالعات اپيدميولوژى و تحقيقات علمى (بنيادى، بالينى و كاربردى) جهت شناخت و كنترل بيماريهاى غدد درون ريز به ويژه ديابت، گواتر، رشد، اختلالات متابوليسم كلسيم و فسفر، كمبود يد، و ساير بيماريهاى تيروئيد آغاز كرد. انجام پژوهشها در اين راستا باعث شد كه كميته‌ى كشورى مبارزه با كمبود يد تشكيل شود و طرحهايى مانند يددار كردن نمك در سطح كشور و تزريق محلول يد روغنى براى مناطق هيپرآندميك به مرحله اجرا درآيد.تا كنون بيش از 75 طرح تحقيقاتى در اين مركز انجام شده ، يا در حال اجرا مى باشد. به علاوه، مركز تحقيقات غدد درون ريز با تأييد شوراى پژوهشهاى علمى كشور به اجراى 3 طرح ملى اقدام كرده است. رئيس مركز به عنوان مشاور و ناظر كميته فنى (STC) سازمان جهانى بهداشت براى كشورهاى خاورميانه بويژه يمن و ليبى انجام وظيفه مى كند و در برنامه‌ريزى هاى منطقه‌اى و جهانى شركت داشته است.

اين مركز طى سالهاى متمادى كادر محقق، فنى و پشتيبانى خود را از افراد داوطلب و يا مأمور به خدمت تأمين نموده است. در سال 1373 براساس پيشنهاد مركز، اين واحد مورد ارزيابى علمى وزارت بهداشت قرار گرفت و از طرف شوراى گسترش وزارت متبوع به رسميت شناخته شد. با تلاشهاى فراوان در همان سال تشكيلات تفصيلى پيشنهادى مركز مورد تصويب اداره‌ى امور استخدامى كشور قرار گرفت. در سال 1374 مركز تحقيقات غدد با كمك مالى نهاد رياست جمهورى، ساختمانى در 2 طبقه با زيربناى 425 مترمربع در بيمارستان طالقانى احداث شد.

در سال 1375 مركز داراى رديف بودجه‌اى مستقل از سازمان برنامه و بودجه شد. در سال 1377 با توسعه‌ى روند تحقيقات، ساختمانى با زيربناى500 مترمربع ساخته شد و در همان زمان ساختمان شماره‌ى 2 مركز تحقيقات در سه طبقه در منطقه‌ى نيروى هوايى تهران راه اندازى شد.

سيستم رايانه‌اى مركز تحقيقات غدد درون‌ريز از سال 1370 فعال بوده است و در حال حاضر مجهز به شبكه‌ى  LANداخلى است كه علاوه بر طرحهاى تحقيقاتى عهده‌دار كليه‌ى امور ادارى مركز مىباشد; همچنين داراى خطوط Dial-up ارتباطى، ارتباطات خطوط اينترنت (Internet)و ارتباط از طريق خط x-25 اختصاصى با شبكه‌هاى داخلى وخارجى و عضويت در شبكه‌هاى داخلى وخارجى مى باشد. به علاوه، مركز داراى سيستم بانك اطلاعاتى از كليه‌ى طرحها و تحقيقات موجود بوده و كليه‌ى نتايج تحليل داده‌ها و نمودارها در فايلهاى مربوطه ذخيره شده است كه قابل دسترسى مى باشد. كتابخانه و سيستم اطلاع‌رسانى مركز داراى بيش از صدها مجله، كتاب و CD اطلاعاتى داخلى و خارجى مى باشد كه جهت استفاده محققان و پژوهشگران جمع‌آورى شده است.

مركز تحقيقات غدد درون‌ريز علاوه بر طرحهاى تحقيقاتى مربوط به رشته بيماريهاى غدد در كمك به ارتقاى سطح تحقيقات پزشكى كشور نقش مؤثرى داشته است و در اين راستا با ساير مراكز، همكارى مشتركى داشته است. بعضى از اين فعاليتها عبارتند از:

اولين بانك اطلاعاتى مقالات علوم پزشكى كشور (ايندكس مديكوس فارسى) بصورت كتاب و نرم‌افزار در جهت خدمت به جامعه‌ى پزشكى (مدت انجام 2 سال).

تهيه‌ى گزارش ملى تحقيقات علوم پزشكى كه طرح جامعى از وضعيت تحقيقات علوم پزشكى كشور (شوراى پژوهشهاى علمى كشور) و نقد و بررسى نيروى انسانى، بودجه‌ها و ساير مسائل مى باشد (مدت انجام3 سال).

كارگاههاى مربوط به كارآزمايى بالينى، روش نگارش مقالات و ساير مباحث.

مركز تحقيقات غدد با بسيارى از مراكز بين المللى ارتباط نزديك و كارآيى داشته است.

1. همكارى با سازمان جهانى بهداشت در زمينه بررسى اختلالات ناشى از كمبود يد در كشورهاى يمن و ليبى و ارائه‌ى راه حلهاى اساسى براى برنامه‌هاى كشورى آنها؛

2. همكارى با يونيسف در اجلاس اكو براى مبارزه با اختلالات ناشى از كمبود يد در كشورهاى شمالى ايران؛

3. همكارى با سازمان بين المللى جلوگيرى از اختلالات ناشى از كمبود يد؛

4. عضويت در كميته‌هاى علمى و اجرايى انجمنهاى غدد درون ريز آسيا و اقيانوسيه؛

5. همكارى با سازمان بين المللى انرژى اتمى در انجام بعضى طرحهاى تحقيقاتى;

6. شوراى پژوهشهاى علمى كشور؛

7. معاونت پژوهشى وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكى؛

8. انستيتو تحقيقات تغذيه‌اى و صنايع غذايى كشور.

اساسنامه